Een bromvliegje. Dat was het startschot.

Eva van den Broek: je bent minder rationeel dan je denkt

Gedragseconoom Eva van den Broek trapte af met een urinoir. Of beter gezegd: met het beroemde vliegje in een urinoir op Schiphol. Dat kleine detail laat mannen beter mikken, zonder één bordje of instructie. Kleine ingreep, groot effect. Dát is de kern van gedragsverandering.

Eva nam de zaal mee langs vier gedragsmechanismen vier 'vliegen' die verklaren waarom mensen doen wat ze doen.

• Mensen zijn lui (ze kiezen altijd de makkelijkste weg),
• gevoelig voor verlies (tien minuten minder met je gezin raakt harder dan tien minuten winnen),
• sociaal (ze doen wat anderen doen)
• en slecht in vooruitdenken (het moment van beslissen bepaalt alles).

De les die het hardst aankwam? Pas op met boetes en financiële prikkels. Een Israëlische crèche voerde een boete in voor ouders die te laat kwamen. Het resultaat: er kwamen méér ouders te laat. De boete verving het schuldgevoel en dat is veel krachtiger dan geld.

Johannes van der Water & Daan van Egeraat: slim parkeren is een gedragsvraagstuk

In de Pariszaal stond slim parkeren centraal. Johannes van der Water (Goedopweg) opende met een rollenspel dat iedereen herkende: tien medewerkers, vijf parkeerplaatsen. Wie heeft recht op een plek? De chirurg om zes uur? De nachtverpleegkundige? De stagiair met een knieblessure?

De uitkomst verraste: dankzij carpoolen, thuiswerken en een slimme spreiding van de roosters bleek uiteindelijk maar anderhalve parkeerplek nodig. Het gesprek voeren is al het halve werk.

Bereikbaarheidsadviseur Daan van Egeraat liet zien hoe je parkeergedrag structureel kunt sturen met variabele tarieven, beloningen en slimme abonnementsvormen. Zijn sterkste voorbeeld: een korting van €0,09 per dag was genoeg om bewoners in Den Haag structureel anders te laten parkeren. En bij ASML fietst nu 40% van de medewerkers naar het werk op piekuren dankzij een slim beloningsbeleid, niet dankzij een verbod.

Hugo Houppermans & Brigitte Mulder: samen sterk op het bedrijventerrein

Nederland telt bijna 4.000 bedrijventerreinen. De meeste zijn aangelegd met één weg ernaartoe en pas later bedacht iemand dat mensen er ook met de fiets of het openbaar vervoer willen komen.

Hugo Houppermans (Programma Verduurzaming Bedrijventerreinen) deelde vijf succesfactoren voor collectieve mobiliteitsoplossingen: gedeelde pijn, een duidelijke kartrekker, scherp beeld van de doelgroep, een passend middel met een houdbare business case, en blijven meten en bijsturen.

Het sprekendste voorbeeld: een bedrijventerrein in Amsterdam dat via een Bedrijven Investeringszone al vijftien jaar een eigen buslijn financiert. Duizend passagiers per dag. Betaald door de bedrijven zelf. Zonder subsidie. De les: subsidie als vliegwiel is prima, maar als fundament is het gevaarlijk.

Jooske van Bogerijen & Sanne Peeters: 8% is genoeg

In de derde deelsessie rekenden Jooske van Bogerijen en Sanne Peeters (Goedopweg) af met een hardnekkig misverstand. Spitsmijden is geen kwestie van willen of niet willen het is een kwestie van gewoontegedrag, cultuur en de overtuiging dat het 'toch niet voor mij geldt'.

Uit eigen gedragsonderzoek blijkt dat ruim 30% van de medewerkers de spits prima zou kunnen mijden, maar het gevoel heeft dat dat niet kan. En 89% van de werkgevers vindt duurzaam reizen belangrijk, maar slechts 28% van de medewerkers merkt daar iets van in het beleid.

De deelnemers gingen zelf aan de slag: welke interventie werkt in jóuw organisatie? Kleine stappen bleken steeds het antwoord. Niet vragen om drie dagen per week anders te reizen maar om het één keer te proberen. Mobiliteitscoach Dennis Linneman sloot af met de quote van de dag:

En nu?

De ochtend eindigde met een commitment-kaartje: wat is jóuw eerste kleine stap? Die vraag nemen we mee. Want gedrag veranderen begint niet met groot beleid. Het begint met één vliegje op de juiste plek.