Een bromvlieg in het toilet: het startschot van een ochtend vol gedragsinzichten

Eva van den Broek: je bent minder rationeel dan je denkt

Gedragseconoom en oprichter van Stichting Behavioural Insights Nederland Eva van den Broek trapte af met een urinoir. Dat van Schiphol, welteverstaan het beroemde vliegje dat mannen beter laat mikken zonder dat er ook maar één bord aan te pas komt. Kleine ingreep, groot effect. Dát is de kern van gedragsverandering. 

Eva nam de zaal mee langs vier gedragsmechanismen, vier 'vliegen' die verklaren waarom mensen doen wat ze doen.

• Mensen zijn lui (ze kiezen altijd de makkelijkste weg),
• gevoelig voor verlies (tien minuten minder met je gezin raakt harder dan tien minuten winnen),
• sociaal (ze doen wat anderen doen),
• en slecht in vooruitdenken (het moment van beslissen bepaalt alles).

De les die het hardst aankwam? Pas op met de oplossing zoeken in álleen financiële prikkels. Een crèche voerde een boete in voor ouders die te laat kwamen. Het resultaat: er kwamen méér ouders te laat. De boete verving het schuldgevoel en dat is veel krachtiger dan geld. 

Wat kan je als werkgever morgen doen om medewerkers duurzamer te laten reizen?

Eva: "Er zijn eigenlijk vier knoppen waar je een beetje aan kunt draaien. De belangrijkste is: maak het zo makkelijk mogelijk, maar dat klinkt als een verschrikkelijke dooddoener. Er zijn altijd dingetjes die in de weg staan om nu iets te gaan doen voor die werknemer. Dus verplaats je in de werknemer en kijk wat het makkelijker zou maken voor hem of haar om het anders te doen. Dat is eigenlijk de allerbelangrijkste.

Daarnaast kan je kijken: wat vraag je nou eigenlijk aan iemand? Kan je niet een andere vraag stellen, kun je meer opties bieden, kun je het heel sociaal maken voor hem of haar? Dus laten zien wie er op welke manier parkeert en naar zijn werk komt doordat de fietsenstalling heel erg in het zicht staat. Flauw, maar we kijken het hardst naar wat anderen doen.

Ten slotte, het moment waarop je iemand aanspreekt. Denk aan: als iemand net verhuisd is, net een kind gekregen heeft of net bij je komt werken. Dat is het moment waarop gewoontes vormen. Dus daar kan je aan draaien."

Johannes van der Water & Daan van Egeraat: slim parkeren is een gedragsvraagstuk

In de grote zaal stond slim parkeren centraal. Johannes van de Water (Goedopweg) opende met een rollenspel dat iedereen herkende: tien medewerkers, vijf parkeerplaatsen. Wie heeft recht op een plek? De chirurg om zes uur? De nachtverpleegkundige? De stagiair met een knieblessure? 

De uitkomst verraste: door carpoolen, thuiswerken en wat roosterspreiding waren er uiteindelijk maar vier en een halve plek echt nodig. Het gesprek voeren is al het halve werk. 

Bereikbaarheidsadviseur Daan van Egeraat liet zien hoe je parkeergedrag structureel kunt sturen met variabele tarieven, beloningen en slimme abonnementsvormen. Zijn sterkste voorbeeld: een korting van €0,09 per dag was genoeg om bewoners in Den Haag structureel anders te laten parkeren. En bij ASML fietst nu op piekuren 40% van de medewerkers naar het werk, in plaats van dat ze met de auto gaan. Allemaal dankzij een slim beloningsbeleid, niet vanwege een verbod. 

Hugo Houppermans & Brigitte Mulder: samen sterk op het bedrijventerrein

Nederland telt bijna 4.000 bedrijventerreinen. De meeste zijn aangelegd met één weg ernaartoe en pas later bedacht iemand dat mensen er ook met de fiets of het openbaar vervoer willen komen. 

Hugo Houppermans en Brigitte Mulder van het Programma Verduurzaming Bedrijventerreinen (PVB) lieten ons door de bril van een ander kijken naar de verschillende mobiliteitsuitdagingen op een bedrijventerrein. De afgelopen tijd heeft het PVB een dertigtal collectieve mobiliteitsprojecten in kaart gebracht.  

“Daar waar het nodig is om samen te werken wordt het spannend”, aldus Hugo en Brigitte. Samen ontrafelden ze vijf succesfactoren voor collectieve mobiliteitsoplossingen:  

• Een gezamenlijk probleem; er moet voldoende gedeelde pijn worden ervaren 
• Een duidelijke kartrekker; dit kan vanuit alle betrokken partijen worden ingevuld 
• Een scherp beeld van de doelgroep; je moet er bij wijze van spreken een foto van kunnen maken 
• Een passend middel met een houdbare business case 
• En blijven meten en bijsturen. Een pilot zonder perspectief of meetbare succesfactoren is niet toekomstbestendig. 

In de sessie ontstond een zesde succesfactor; timing. Alle betrokken stakeholders hebben een eigen aandeel in het project. Het is belangrijk dat ieder op het juiste moment zijn rol pakt om een project te laten slagen. 

Jooske van Bogerijen & Sanne Peeters: 8% is genoeg

In de derde deelsessie gingen Jooske en Sanne dieper in op de barrières en motieven voor medewerkers om spitsvrij reizen, zoals gewoontegedrag, werknormen (9 tot 17), cultuur en een gebrek aan urgentiegevoel om te veranderen. 

Uit gedragsonderzoek blijkt dat ruim 30% van de medewerkers de spits prima zou kunnen mijden, maar het gevoel heeft dat dat niet kan. En 89% van de werkgevers zegt duurzaam reizen te stimuleren, maar slechts 48% van de medewerkers zegt iets te merken van duurzaam beleid. 

De deelnemers gingen zelf aan de slag: welke interventie werkt in jóuw organisatie? Kleine stappen bleken steeds het antwoord. Niet vragen om drie dagen per week anders te reizen maar om het één keer te proberen.

Wat bleef hangen? Deelnemers aan het woord

Wat neem je na vandaag mee terug naar je organisatie?

Christian de Wit, Parkmanager Kantorenpark Rijnsweerd: "Dat alles wat we denken dat lastig is, oplosbaar is. Ik heb op deze inspiratiesessie best wel wat tools meegekregen, ook over complexe opgaven die ik in het gebied van Stichting Kantorenpark Rijnsweerd heb. We werken samen met Goedopweg om onder andere parkeerproblematiek aan te pakken. Ik heb hele leuke inzichten gekregen in gedrag, over gedragsbeïnvloeding, over hoe we zaken aan kunnen pakken, ook in een complexe omgeving.

Maaike Jorritsma, Rabobank: “Dat het belangrijk is om frictie weg te halen bij de medewerkers. Die zaken die ervoor zorgen dat de medewerker niet het gewenste gedrag vertoont.”

Marc Linthorst, Marnix Academie: “Dat we opnieuw gaan kijken naar hoe we omgaan met ons parkeerbeleid. Het heeft nieuwe inzichten gebracht, het verdelen van de plekken, toch iets met belonen of ervoor zorgen dat de gebruiker er ook voordeel aan heeft. Ik ga aan de gang.”

Wat heeft je het meest verrast vandaag?

Christian de Wit, Parkmanager Kantorenpark Rijnsweerd: “Dat allerlei soorten organisaties wel tegen dezelfde issues aanlopen. Of het nu de Rabobank is, de Universiteit of iets anders. Dan zie je dat alle organisaties wel dezelfde problematieken tegen het lijf lopen en dat daarin samenwerken heel erg belangrijk is. Op gebiedsniveau, maar ook bedrijven die naast elkaar zitten. Dat heb ik hier ook weer bevestigd gekregen.”

Marc Linthorst, Marnix Academie: “Dat je niet moet straffen en dat belonen ook niet zo heel erg veel helpt, maar gewoon op een nieuwe manier gaan kijken”

En nu?

De ochtend eindigde met een commitment-kaartje: wat is jóuw eerste kleine stap? Die vraag nemen we mee.  Want gedrag veranderen lukt niet door te wachten op het gouden ei, maar juist door starten met kleine stapjes. Het begint met één vliegje op de juiste plek.